Página prinsipal
Introdukshon di sistema elektróniko nobo pa vota
Thursday, 22 February 2007

Image
Eugene Ruggenaath
Frakshon di PAR a tuma nota ku BC dentro poko lo tin ku tuma un desishon pa sea introdusí un sistema elektróniko nobo pa vota òf bai bèk e sistema di papel ku pòtlot. Esaki pa motibu ku e sistema elektróniko aktual di e fabrikante Nedap no por “print” un komprobante di papel pa por kontrolá e votonan individual.

Frakshon di PAR ya a trese dilanti, den reunion di komishon sentral 30 di yanüari último, di ta na fabor di un sistema di vota outomatisá mihó ku esun aktual, pa krea máksimo konfiabilidat i transparensha den nos proseso elektoral i pa eliminá tur duda pa loke ta e resultado.

Esaki ta konta mas aun pa e elekshon pa Konseho Insular 20 di aprel próksimo, komo ku esaki ta determinante pa futuro di pais Kòrsou i e rumbo ku lo skohe pa desaroyo di nos pueblo. Pa PAR e proseso di papel i pòtlot tin su defisiensianan i PAR no ta na fabor di bai bèk na e sistema ei.

Na otro un banda, introdukshon di un sistema elektróniko nobo ta tuma su tempu pa tèst, pa dokumentá proseduranan di uso i di kontròl, inkluso pa efektuá adaptashonnan nesesario den e asina yamá “Kiesreglement” di Teritorio Insular di Kòrsou pa legalmente fiha e reglanan ku tur esnan konserní mester atené nan mes na dje. Tambe mester duna training na henter e tim elektoral pa por garantisá funshonamentu korekto, no solamente di e sistema elektróniko nobo, pero di henter e proseso elektoral.

Den kasonan manera esaki, ta importante pa hasi un análisis di e riesgonan enbolbí (“risk analysis”) pa loke ta introdukshon di un sistema totalmente nobo, kompará ku kontinuá ku e sistema aktual, ounke esaki no ta perfekto. Ta nesesario pa antisipá e tipo di problemanan ku por surgi, i kon mester evitá esakinan. Pasobra no por riska pa e sistema nobo faya durante e proseso elektoral. Ta importante pa komprobá ku henter e proseso elektoral funshoná bon.

Ounke t’asina, ku e sistema di Nedap no ta “print” un komprobante, paisnan ku a usa e sistema aki ekstensamente, manera Hulanda, Alemania i Fransia, ketu bai tin esaki den uso. Na Irlanda un komishon pa “votamentu elektróniko” di gobièrnu a hasi un investigashon ekstenso di e sistema di Nedap i a publiká diferente rapòrt di evaluashon, esun mas resien na  yüli 2006, di 366 página en total, di kua 78 página ta kontestanan ku Nedap ta duna riba konklushon i rekomendashonnan di e komishon.

Den e totalidat aki, e asuntu di “printmentu” no ta bin dilanti masha prominente. E konklushon general riba página 262 ta: “The voting machine and related hardware components are of good quality and their design which is based on voting systems that have been reliable in use elsewhere for some years, has also remained stable since their adaptation for use in Ireland”. Ke men, e sistema ta konfiabel, ounke no perfekto.

En bista di e importansha ku PAR ta duna na un proseso elektoral konfiabel i transparente, representante Eugene Ruggenaath a hasi uso di ártiko 37 di Reglamento di Órden pa hasi e siguiente preguntanan: 

  1. A laga prepará un “stappenplan” òf plan di implementashon pa introdukshon di un sistema elektróniko nobo i por garantisá nos komunidat ku implementashon responsabel di esaki pa e elekshon benidero ta faktibel?

  2. A laga hasi un análisis di riesgo pa identifiká posibel elementonan di e proseso elektoral kaminda por surgi problema?  Si t’asina BC a tuma pasonan pa eliminá òf kontrolá esakinan? Ku otro palabra, a hasi un audit adelantá di e sistema kompletu i proseso di voto (“end-to-end”) pa verifiká ku e sistema ta íntegro, konfiabel i ku tur riesgo a wòrdu mitigá? BC por duna un resúmen di puntonan krítiko ku mester tene kuenta kuné?

  3. Tumando e puntonan ariba na konsiderashon, BC ta kere ku ta prudente pa invertí un suma di alrededor di $600.000 dòler merikano den atkisishon di un sistema nobo ku por resultá un riesgo pa implementá kaminda falta asina poko tempu pa e próksimo elekshon?

  4. A konsiderá pa hustifiká e invershon den aparato i sistema nobo na un manera ophetivo, konsiderando e sumanan envolví? Mester averiguá p.e. na ki manera (midibel) e sistema aki ta hasi resultado di elekshon mas konfiabel, kompará ku e sistema aktual. Den e konteksto aki, BC a tuma nota di e diferente evaluashonnan di e sistema aktual di Nedap, i spesífikamente e evaluashon ekstenso di gobièrnu di Irlanda? Si esei ta e kaso na ki konklushon BC a yega?

  5. En realidat, mester a hasi un enkuesta (sientífiko) pa averiguá si e pueblo votadó ta konfia e sistema aktual, si òf no, promé ku hasi e invershon. BC ta di opinion ku e invershon ta hustifiká si p.e. 95% di votadónan tin 100% konfiansa den e sistema aktual?

  6. A studiá kon pa organisá e sistema/proseso di voto di tal manera ku ta protehá sekresía di voto i integridat di elekshon?  Esaki pa evitá ku e votadó por keda ku e komprobante (“printout”), sin ku esaki ta wòrdu depositá den e buzon di kòntròl, pa ekskluí posibel práktikanan dudoso ku e komprobantenan aki, e.o. di parti di partidonan polítiko?

  7. Por garantisá ku e datonan (p.e. printoutnan, disk drives) lo wòrdu manehá, transportá i wardá na un manera sigur?  T’asina, ku vários servisio di gobièrnu tabata tin di haber ku robo/desaparishon di datonan elektróniko ku informashon sensitivo (p.e. di kliente di Ban Bario Bèk).

  8. Lo presentá un proposishon pa adaptá e “Kiesreglement Eilandsraad Curacao” promé ku elekshon di 20 aprel 2006, pa inkorporá e prosedura nobo di votashon i proseduranan pa e audit den lei.  Tur regla mester ta konosí pa pueblo di antemano, ya lo no tin espasio pa desishonnan arbitrario.  Pa ilustrá e punto: si ta bai hasi e audit/“recount” si òf no, ken lo hasi e audit, den kua forma, etc.  Pa saka lo máksimo di e invershon i pa garantisá transparensha/konfiabilidat, audit mester ta obligatorio.

  9. A konsiderá bende e mashinnan aktual pa trata di rekobrá parti di e invershon/balor i asina rekuperá parti di e invershon den mashinnan nobo?  

Image
Vota PAR!
Finalmente Eugene Ruggenaath a komentá ku pa nos demokrasia funshoná optimalmente i pa nos por maksimalisá legitimidat di e mandato ku e pueblo ta duna na su representante i gobernantenan - ademas di garantisá ku e resultado ta verídiko - mester garantisá tambe ku e partisipashon di e elektorado òf kantidat di hende ku ta vota “(voter turnout”) tambe ta amplio.

 

Esaki ta úniko forma pa garantisá ku e resultado di elekshon realmente ta reflehá deseo di e pueblo. Den e konteksto aki ta bon pa remarká ku sistemanan elektróniko manera esun de Nedap ta hasi posibel vota via Internet òf hasta via di telefon!

 
< Prev   Next >